H Yayoi Kusama είναι σύγχρονη καλλιτέχνης από την Ιαπωνία κυρίως γνωστή για τα γλυπτά και τις εγκαταστάσεις της, ενώ στο μυαλό των περισσοτέρων το όνομα της έχει συνδεθεί με τη δημιουργία περιβαλλόντων με τοίχους καλυμμένους με πολύχρωμες κοκκίδες. Έχει ασχοληθεί ακόμα με τη ζωγραφική, την performance, τον κινηματογράφο, την ποίηση, τη μόδα κι άλλες τέχνες. Το έργο της βασίζεται στην εννοιολογική τέχνη και παρουσιάζει μερικά στοιχεία φεμινισμού, μινιμαλισμού, σουρεαλισμού, Art Brut, Pop art κι αφηρημένου εξπρεσιονισμού.
Γεννήθηκε στις 22 Μαρτίου το 1929 και μεγάλωσε στο Matsumoto της Ιαπωνίας. Η μητέρα της ήταν πιθανώς βίαιη και ο πατέρα της ήταν γυναικάς και άπιστος. H καλλιτέχνης λέει ότι η μητέρα της την έστελνε συχνά να κατασκοπεύει τις εξωσυζυγικές σχέσεις του πατέρα της, το οποίο της προκάλεσε μια δια βίου περιφρόνηση για τη σεξουαλικότητα, ιδιαίτερα για το αρσενικό σώμα και το φαλλό: “…Όταν ήμουν παιδί, ο πατέρας μου είχε ερωμένες και έζησα να τον δω. Η μητέρα μου με έστειλε να τον κατασκοπεύω. Δεν ήθελα να έχω σεξουαλικές σχέσεις με κανέναν για χρόνια […] Η σεξουαλική εμμονή κι ο φόβος μου για το σεξ κατοικούν δίπλα δίπλα μέσα μου.”
- Σπούδασε στην Σχολή Τεχνών και Χειροτεχνίας του Κιότο την παραδοσιακή ιαπωνική ζωγραφική τέχνη που ονομάζεται nihonga.
- Μετακόμισε στη Νέα Υόρκη το 1958 και ήταν μέλος της πρωτοποριακής σκηνής της Νέας Υόρκης σε όλη τη δεκαετία του 1960, ειδικά στο κίνημα της pop-art.
- Εμπνεύστηκε από τον Αμερικάνικο Αφηρημένο Ιμπρεσιονισμό (γνωστοί εκφραστές του είναι ο Jackson Pollock και ο Willem de Kooning).
- Αγκαλιάζοντας την άνοδο των χίπις στα τέλη της δεκαετίας του 1960, ήρθε στην προσοχή του κοινού όταν οργάνωσε μια σειρά εκδηλώσεων στις οποίες οι γυμνοί συμμετέχοντες ήταν ζωγραφισμένοι με έντονα έγχρωμες βούλες.
- Από τη δεκαετία του 1970, η Kusama συνέχισε να δημιουργεί, κυρίως εγκαταστάσεις, σε διάφορα μουσεία σε όλο τον κόσμο.
Η πρώιμη δουλειά της στη Νέα Υόρκη περιελάμβανε έργα ζωγραφικής που τα ονόμαζε “Ιnfinity Νets”. Αυτά αποτελούνται από χιλιάδες μικροσκοπικά σχέδια που επαναλαμβάνονται επιθετικά σε μεγάλους πίνακες, χωρίς να νοιάζονται για τα όρια του καμβά, σαν να συνέχιζαν στο άπειρο.
Για το έργο της Flower (D.S.P.S), 1958 η Kusama είπε:
Μια μέρα έβλεπα τα κόκκινα μοτίβα λουλουδιών του τραπεζομάντιλου σε ένα τραπέζι και όταν κοίταξα πάνω, είδα το ίδιο σχέδιο να καλύπτει την οροφή, τα παράθυρα και τους τοίχους και τελικά όλο το δωμάτιο, το σώμα μου και το σύμπαν. Ένιωσα σαν να είχα αρχίσει να ξεφτίζω, να περιστρέφομαι στο άπειρο του ατελείωτου χρόνου και την απουσία του χώρου και να μειώνομαι στο τίποτα. Όταν συνειδητοποίησα ότι συμβαίνει στην πραγματικότητα και όχι μόνο στη φαντασία μου, φοβήθηκα. Ήξερα ότι έπρεπε να φύγω, για να μη στερήσω τη ζωή μου από το ξόρκι των κόκκινων λουλουδιών. Έτρεξα απεγνωσμένη προς τις σκάλες. Τα σκαλιά κάτω μου άρχισαν να υποχωρούν και έπεσα κάτω στραμπουλώντας στον αστράγαλο μου.
Yayoi Kusama, Accumulation No. 1, 1962
Yayoi Kusama, Horse play Happening Woodstock, 1967
Yayoi Kusama, Installation view of Infinity Mirror Room—Phalli’s Field, 1965, in Floor
Τη σειρά των δωματίων Mirror / Infinity δημιούργησε η Kusama, αρχικά, το 1963. Αυτές οι σύνθετες εγκαταστάσεις αποτελούνται από έντονα ζωγραφισμένα δωμάτια που είναι άλλοτε επενδεδυμένα με γυαλί και καθρέφτη και περιέχουν πολλές μπάλες με νέον χρώμα, που κρέμονται σε διάφορα ύψη πάνω από τον θεατή και άλλοτε καλύπτονται εξολοκλήρου από κουκίδες και τεράστιες κολοκύθες.
Μια polka-dot έχει τη μορφή του ήλιου, ο οποίος είναι σύμβολο της ενέργειας ολόκληρου του κόσμου και της ζωής μας, καθώς και η μορφή του φεγγαριού, η οποία είναι ήρεμη. Στρογγυλό, μαλακό, πολύχρωμο, αναίσθητο και άγνωστο. Οι πουά-κουκίδες γίνονται κίνηση … Οι κουκίδες είναι ένας δρόμος προς το άπειρο.
-Yayoi Kusuma, στο Μανχάταν Suicide Addict
Από το 1973 μετακόμισε μόνιμα στην Ιαπωνία. Συνέχισε να δημιουργεί και να γράφει ποιήματα σουρελιστικά και φαντασίας. Επανήλθε στο προσκήνιο της διεθνούς τέχνης το 1989 με σόου σε Νέα Υόρκη και Οξφόρδη, ενώ εκπροσώπησε την Ιαπωνία στην Biennale της Βενετίας με τη δουλειά της Mirror Room (Pumpkin).
Yayoi Kusama, “Aftermath of Obliteration of Eternity,” 2009
Σήμερα η Yayoi Kusama μπαίνει στα 90! Μένει εθελοντικά σε ένα ψυχιατρικό νοσοκομείο, κοντά στο στούντιο της στην Ιαπωνία, τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες της ζωής της και της αρέσει ακόμα να δημιουργεί. Σε μια συνέντευξή της το 2017 είπε: “Είμαι μεγάλη τώρα, αλλά θα συνεχίσω να δημιουργώ περισσότερα και καλύτερα έργα. Περισσότερα από ότι στο παρελθόν… Το μυαλό μου είναι γεμάτο πίνακες.”.
