Το 1939, μεταξύ Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου, χιλιάδες Ισπανοί Δημοκρατικοί πρόσφυγες διέσχισαν τα Πυρηναία, όταν τα στρατεύματα του Φράνκο κατέλαβαν την Καταλονία. Ανάμεσα σε αυτούς ήταν κι ο Josep Bartolí, ο Kαταλανός γελοιογράφος, συνδικαλιστής, συγγραφέας και μαχητής του Κόμματος των Μαρξιστικών Εργατικών Ενοποιήσεων (POUM). Ήταν, επίσης, ιδρυτής του Συνδικάτου των σκιτσογράφων.

O Bartolí  πέρασε, μέσα σε δύο χρόνια, από επτά στρατόπεδα συγκέντρωσης που είχαν στηθεί στη νότια Γαλλία και συνέχισε να σχεδιάζει με την πένα του τις συνθήκες κράτησης των κρατουμένων σε αυτά. Το τελευταίο ήταν του Bram, από το οποίο και δραπέτευσε. Συνελήφθη, όμως, από την Γκεστάπο και στάλθηκε στο στρατόπεδο του Νταχάου, αλλά στο δρόμο διέφυγε πηδώντας από το τρένο και μετά από ένα μακρύ ταξίδι έφτασε στο Μεξικό. 

 

 

 

 

 

 

 

Στο Μεξικό γνώρισε τον Diego Rivera και την Frida Kahlo, της οποίας έγινε εραστής, ενώ ίδρυσε και την γκαλερί Prisse. Έπειτα, μετακόμισε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου δούλεψε ως γελοιογράφος για το περιοδικό Hollyday. Ακόμη, σχεδίασε σκηνές για ιστορικές ταινίες του Hollywood και ήταν μέλος του γκρουπ 10th Street, μαζί με τους Willem de Kooning, Franz Kline, Jackson Pollock και Mark Rothko, με τους οποίους έκανε παρέα.

Το 1973 έλαβε το βραβείο Mark Rothko για τις πλαστικές τέχνες. Μεταξύ των εικονογραφημένων βιβλίων του είναι ο Calibán (1971), ο Μαύρος στην Αμερική (1975) και τα Στρατόπεδα συγκέντρωσης (Μεξικό, 1943, Μαδρίτη, Ισπανία, 2007). 

Το Δημοτικό Συμβούλιο της Βαρκελώνης και ο Bartolí υπέγραψαν, στις 14 Σεπτεμβρίου 1989, μια συμφωνία με την οποία ο καλλιτέχνης δώρισε μια συλλογή 116 σχεδίων του στην πόλη, σε αντάλλαγμα για μια ισόβια πληρωμή. 

Πέθανε στη Νέα Υόρκη στις 3 Δεκεμβρίου 1995.

 

 

Την τραγική ιστορία του Bartolí, με τίτλο μόνο το μικρό του όνομα Josep, μετάτρεψε σε ταινία κινουμένων σχεδίων o σκηνοθέτης Aurel σε σενάριο του Jean-Louis Milesi, που απέσπασε πολύ καλές κριτικές και αποτέλεσε επίσημη επιλογή του Φεστιβάλ Καννών του  2020.. Η ταινία αφηγείται την ιστορία, όπως την έζησε και προσπαθεί να την ανακαλέσει ο ετοιμοθάνατος πλέον, Ζερζ, ένας Γάλλος, φύλακας του στρατοπέδου συγκέντρωσης, που μέσα από τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης, ανέπτυξε μια δυνατή φιλία με τον Josep.

 

Από την ταινία Josep, του Aurel, 2020, o σχεδιαστής μέσα στο ίδιο του το σκίτσο