Vincent van Gogh, Starry Night over the Rhone, 1888

 

“Είμαι ένα άστρο στον άπειρο ουρανό,
που τον κόσμο παρατηρεί, τον κόσμο περιφρονεί,
και στην πυρά του φλέγεται….”

Hermann Hesse,1896 (Μετάφραση: Σμαρώ Τάση)

 

 

 

Νότια του Ταύρου, και μεταξύ αυτών και των Διδύμων βρίσκεται ο Ωρίωνας, που είναι ένας από τους πιο εκτεταμένους νότιους αστερισμούς. Τον βρίσκουμε εύκολα αν κοιτάξουμε στο νότιο μέρος του ουρανού τον χειμώνα. Στην Αγία Γραφή αναφέρεται ως Ωρίωνας και Έσπερος ενώ οι Άραβες τον ονομάζουν Αλ Τζαμπάρ (Ο Γίγαντας). Μέσα στο φανταστικό τραπέζιο που σχηματίζουν τα ακριανά άστρα βρίσκονται σε ευθεία περίπου γραμμή, τρία άστρα που αποτελούν τη ζώνη του Ωρίωνα.

 

 

 

“…….Εικόνα ω! αναλλοίωτη

Φωτοχυσία

Ντύνεις κάθε μετέωρη έννοια

Που προσεγγίζει την ελπίδα μας

Προς την αταραξία

Εκεί το ερωτηματικό που μας αποχωρίζεται

Είσαι παντού Μοιράζεσαι
Τις σκοτεινές μας άρπες
Άϋλο περίβλημα.

 ……

Νοητή λάμψη

Κυανό διάστημα

Κάθαρση της ψυχής!

Σαν να ‘λειψε ο επίγειος θόρυβος

Σαν να σταμάτησε η κακία της μνήμης

Καθαρό πάλλεται

Το καινούριο μας όνειρο

Μας τραβάει απ’ το χέρι αόρατο χέρι

 Όπου Γαλήνη γίνεται ο αθώος ουρανός
Όπου η Ψυχή ελέγχεται αναλλοίωτη.”

Οδυσσέας Ελύτης, Αποσπάσματα από το ποίημα Ωρίων

Προσανατολισμοί, 1940

 

Σείριος, το πιο λαμπερό αστέρι

 

 Ο Σείριος είναι το λαμπρότερο αστέρι στον νυχτερινό ουρανό με φαινόμενο μέγεθος −1,47 (H μέτρηση του φαινομενικού μεγέθους ενός αστέρα γίνεται συγκρίνοντας την λαμπρότητα σε σχέση με τους άλλους αστέρες. Τα 20 λαμπερότερα αστέρια ορίζονται ως πρώτου μεγέθους. Ο Σείριος είναι λαμπρότερος του μηδενικού μεγέθους και η Πανσέληνος έχει φαινομενικό μέγεθος -12,6). Βρίσκεται στον αστερισμό του Μεγάλου Κυνός, νοτιοανατολικά του Ωρίωνα. Το όνομά του σημαίνει “φωτεινός“. Ο Σείριος είναι ορατός από σχεδόν όλη την Γη τους χειμερινούς μήνες .

 

 

 

Τα τρία αστέρια στην σειρά στον αστερισμό του Ωρίωνα που σχηματίσουν τη “ζώνη του Ωρίωνα” δείχνουν προς τον Σείριο. Ο Μικρός και ο Μέγας Κύων βρίσκονται κοντά στον αστερισμό του Ωρίωνα και συμβολίζουν -κατά μία εκδοχή- τα δύο σκυλιά του: τον Πρόκυνα και το Σείριο, που ο μυθικός κυνηγός χρησιμοποιούσε στα κυνήγια του.

 

 

 

Η Πούλια κι ο Αυγερινός

 

Η Πούλια της λαϊκής φαντασίας είναι ένα αστρικό σμήνος στον αστερισμό του Ταύρου, το σμήνος των Πλειάδων, που περιλαμβάνει πάνω από 2500 άστρα. Τα άστρα των Πλειάδων θεωρούνται από τα σχετικά νέα άστρα που φαίνονται στον ουρανό (έχουν ηλικία περίπου 50εκ χρόνων και δεν υπήρχαν την εποχή των δεινοσαύρων), η δε θέση τους στον ουρανό για πολλούς αιώνες καθόριζε τις ασχολίες των γεωργών, των κτηνοτρόφων και των ναυτικών, όπως αναφέρει ο Ησίοδος. Οι Πλειάδες, όπως κι αδερφές τους Υάδες, ήταν κόρες της Πλειόνης και του Άτλαντα, γι αυτό ονομάζονται και Ατλαντίδες. Οι 7 Πλειάδες, μητέρες Θεών και ηρώων ήταν η Αλκυόνη, η Ηλέκτρα, η Μερόπη, η Μαία, η Ταϋγέτη, η Κελαινώ και η Αστερόπη.

 

Copyright © 2007 Takayuki Yoshida

 

Αυγερινός ονομάζεται αλλιώς ο πλανήτης Αφροδίτη. Η Αφροδίτη, το λαμπρότερο ουράνιο σώμα μετά τον Ήλιο και τη Σελήνη, κάποιες περιόδους είναι ορατή στον δυτικό ορίζοντα για τρεις το πολύ ώρες μετά τη δύση του Ήλιου, και τότε λέγεται Αποσπερίτης, και άλλες περιόδους στον ανατολικό ορίζοντα για τρεις το πολύ ώρες πριν από την ανατολή του Ήλιου, και τότε λέγεται Αυγερινός.

 

Αστήρ πρίν μέν ἔλαμπες ἐνί ζωοῖσιν ἑῷος,

νῦν δέ θανών λάμπεις ἕσπερος ἐν φθιμένοις.

Πλάτων 7, 670

 

 

Ενώ η  Πούλια είναι σταθερή και ακίνητη στη θέση της (κοντά στην εκλειπτική της Αφροδίτης που περιστρέφεται γύρω από τον Ήλιο), ο Αυγερινός αλλάζει συνεχώς θέση στην ουράνια σφαίρα, επομένως μπορούν κάποια στιγμή να βρεθούν κοντά.

 

“Mπροστά τραβάει, καλέ πουλάκι μου,
μπροστά τραβάει, μπροστά τραβάει ο αυγερινός,
μαύρα γλυκά μου μάτια και πίσω πάει η πούλια,

και μες στη μέση ο σταυραϊτός μ’ ολόχρυση φτερούγα.
Ποιός έχ’ αγάπη στην καρδιά και δεν τη φανερώνει.”

Παραδοσιακό τραγούδι του γάμου, Θεσσαλία

 

 

Η Αφροδίτη πλησιάζει τις Πλειάδες (31/03/20112, photographed by astronomy professor Jimmy Westlake of Stagecoach, Colorado)

 

 

Η Ανδρομέδα

 

 

Ανδρομέδα- Στίχοι-Μουσική: Θανάσης Παπακωνσταντίνου

 

Ο γαλαξίας της Ανδρομέδας, γνωστός και ως M31,

(This image was taken using a hydrogen-alpha filter. Adam Evans, 2011)

 

Ο αστερισμός της Ανδρομέδας βρίσκεται μεταξύ του Πήγασου και του Περσέα. Αποτελεί ολόκληρο γαλαξία όπως ο δικός μας και είναι το μοναδικό νεφέλωμα που φαίνεται με γυμνό μάτι από την γη. H Ανδρομέδα ήταν, κατά τη μυθολογία, κόρη του Κηφέα και της Κασσιόπης, την οποία θυσίασαν οι γονείς της στον Δράκοντα για να εξευμενίσουν τις νύφες Νηριήδες. Την αλυσόδεσαν σε βράχια κοντά στη θάλασσα από όπου την ελευθέρωσε ο Περσέας καβάλα στον Πήγασο.

 

Οι Περσίδες

 

Πάνω στο μπράτσο χάραξε η μέρα μιαν ευχή
για το χορό που στήσανε στ’ αστέρια οι Περσείδες
τη νύχτα που ξαγρύπνησες μονάχη στο σκαλί
τον ουρανό σου χάρισαν μα πάλι δεν τον είδες.

Δεν πέφτουνε, χρυσάφι μου, τα κάστρα με ευχές
ούτε ξυπνούν τα όνειρα στις μαύρες τις οθόνες
δεν ξεγελούν τον ίσκιο τους οι μοναχές καρδιές
φτιάχνουν χαρμάνι λησμονιάς μα ξημερώνουν μόνες.

Ανοίγω τα χέρια μου που όλο τον κόσμο χώρεσαν
και τώρα πια χωράνε μόνο εσένα.

(….)

Περσίδες Στίχοι-Μουσική: Μίλτος Πασχαλίδης

 

Οι Περσείδες είναι βροχή διαττόντων (μετέωρα ή πεφταστέρια όπως είναι κοινώς γνωστά). Στην πραγματικότητα δεν είναι αστέρια που «πέφτουν». Πρόκειται για μικρά κομμάτια (μέχρι και σε μορφή σκόνης) τα οποία είναι απομεινάρια του κομήτη Σουίφτ-Τάτλ που όταν εισέρχονται στην ατμόσφαιρα της Γης με τεράστιες ταχύτητες καίγονται εξαιτίας της τριβής μέσα σε δευτερόλεπτα. Ονομάζονται Περσείδες, επειδή το ακτινοβόλο σημείο τους προβάλλεται στον αστερισμό Περσέα, φαίνεται δηλαδή σαν να έρχονται από την κατεύθυνση αυτή.