Η Πατησίων των ποιημάτων και των τραγουδιών

Αδυνατώ να ανασύρω από την μνήμη μου άλλη όδο που να έχει τόσες φορές χρησιμοποιηθεί σε ποιήματα ή τραγούδια. Από μία απλή αναφορά έως και κυριάρχο στοιχείο η Πατησίων κοσμεί λυρικά πολύ συχνά κείμενα και στίχους.

3ο περίπου τραγούδια υπάρχουν στη μουσική βιβλιοθήκη που αναφέρονται εκεί. Πόλος έλξης των περιθωριακών και των μοναχικών, οι ποιητές και οι λογοτέχνες βρήκαν το λιμάνι τους… Γκάτσος, Σαββόπουλος, Άσιμος, Αλκαίος, Ιωάννου,Πυθαγόρας, Κραουνάκης και πολλοί πολλοί άλλοι την έβαλαν ως σύμβολο τους στους στίχους των τραγουδιών τους.

Ξημερώνει στο γαλάζιο σου το στρώμα
λιώμα ξύπνησα μα σ’ αγαπώ ακόμα
στάξε εύθυμο φαρμάκι για το γλέντι
με μισή μεζούρα τζιν και λίγο αψέντι

Με ακόρντα λα μινόρε προς το γκρίζο
καμηλιέρικα τραγούδια σου σφυρίζω
σαν μικρός λαχειοπώλης ώρα μία
Πατησίων και Παραμυθιού γωνία*1

*1″Πατησίων και Παραμυθιού γωνία”, 1996, στίχοι: Άλ. Αλκαίος, μουσική: Θ. Μικρούτσικος

Πατησίων γωνία 316
και εγώ να βάζω τη ζωή μου σε τάξη,
μες στο άδειο ψυγείο η πόλη φωνάζει,  μέρα τη μέρα η ζωή μου αλλάζει.*2

*2 “Πατησίων 316”, 2015, στίχοι,μουσική: Κ. Μακαβού

Η Παναγία των Πατησίων

Η Πατησίων, σαν μια αυθαίρετη οντότητα, έχει τους δικούς της νόμους και κανόνες, το δικό της σύστημα αξιών, την δική της θρησκεία…

Ούτε κρυώνεις τώρα πια ούτε πονάς
στους άδειους δρόμους των ουράνιων Εξαρχείων.
Κι όταν στα σύννεφα τα βράδια τριγυρνάς
την Παναγία συναντάς των Πατησίων.

Ταξίδια έκανες σε πέλαγα σκληρά
και μονομάχησες με λύκους του Αττίλα.
Κι όταν σε ξέβγαλε το κύμα στη στεριά
ήταν μια χώρα που την είπανε ξεφτίλα.

Κι έφυγες πάλι Αύγουστε με και θεέ
για κόσμους άλλους που φυλάν οι κολασμένοι.
Κι όταν τις νύχτες ξαγρυπνάς μοναχογιέ
σε αγκαλιάζουν οι τρελοί και οι πονεμένοι.*3

Τη μέρα που γεννήθηκα
με πήρανε τρεις γύφτοι
και στράτα στράτα με έφεραν
εδώ στον Ποδονίφτη

Τα σπίτια τότε φτωχικά
ξεσκέπαστο το ρέμα
το γάλα ήταν όνειρο
και παραμύθι η κρέμα

Μα εμένα μού `δωσε η ζωή λαχταριστές καμπύλες
που για τους άντρες άνοιγαν των ουρανών τις πύλες
και μού `λεγαν στενάζοντας καθώς με παίρναν πρέφα
“Εσύ κερδίζεις μάνα μου και κύπελλο Ουέφα”

Απ’ αριθμούς και γράμματα
δε σκάμπαζα ούτε λέξη
κι ένα παιδί της γειτονιάς
πού `χα μαζί του μπλέξει

Έπαιζε με ένα ακκορντεόν
σε μια μικρή ορχήστρα
και με το ζόρι μ’ έβαλε
να γίνω τραγουδίστρα

Βγήκα στο πάλκο μια βραδιά κι ω θαύμα των θαυμάτων
πάψαν των σκύλων οι φωνές κι οι τσαχπινιές των γάτων
και μού `λεγαν οι φίλοι μου, παιδιά του εργοταξίου
“εσύ μασάς τη Μοσχολιού και τρως την Αλεξίου”

Με τον καιρό βαρέθηκα
τον ακορντεονίστα
τα λόγια του μου φέρνανε
και κούραση και νύστα

Έτσι λοιπόν παντρεύτηκα
κάποιον συνταξιούχο
κι είχα σπιτάκι καθαρό
σιδερωμένο ρούχο  

Κι έμαθα σαν λησμόνησα του τραγουδιού τα φάλτσα

να φτιάχνω φίνο μουσακά και μακαρόνια σάλτσα

κι όλοι μου λέγαν σε γιορτές, σε γάμους, σε βαφτίσια

“εσύ θα γίνεις Παναγιά μια μέρα στα Πατήσια”.*4

Είχες στην ματιά λαχτάρα
και φωτιά μες στο κορμί
Πατησίων και Στουρνάρα
τελευταία σου στιγμή *5

Στης πόλης μου τις όχθες με βήμα σέρτικο
με μια βόλτα αυτόχειρα σκέτο ζεϊμπέκικο
στης Πατησίων τη κοψιά εκεί στο Ζάλογγο
με εννέα όγδοα βουτιά μες στο παράλογο.*6

Στην Πατησίων περπατούν
μονάχοι τους το βράδυ
αυτοί που πήραν άδεια
δυο ώρες απ’ τον Άδη

Τρέχουν για να ξοφλήσουνε
λογαριασμούς και χρέη
χτυπούν πόρτες μεσάνυχτα
και η ψυχή τους κλαίει *7

Κι έτσι πια θα ζήσουμε κι εμείς το ρίσκο μας,
στην Πατησίων και στο San Francisco μας,
γράφουν police και δω τα περιπολικά.*8

Μια ζωή θα φεύγω μόνος
όταν θά ’ρχονται οι άλλοι,
Πατησίων και Κλαυθμώνος,
η ζωη μου μια σπατάλη.
Βήματα τυραννισμένα και ταξίδια κοντινά,
μια τους άλλους μια εμένα βλέπει ο ήλιος και πονά.*9

Δοπημίων σου ε, Πατησίων μου ε
Έχω σπείρει και θερίζω ώριμα εσείς φρουτάκια
Έπιασα και το δρεπάνι και ο Χάρος τάχει κάνει
Τι ψυχή θα παραδώστε όλα εδώ θα τα πληρώστε*10

Και σκέφτομαι ποιος θα είναι ο επόμενος
που θα `ρθει να τα βάλει με την άγρια φυλή και τι θα πάθει
τον χάλασα άνετα σαν χαρτονόμισμα των διακοσίων
τον άφησα να τρέχει έντρομο στην Πατησίων
μυστηρίων ασκητής δεν μπορείς να διαβείς
στο δρόμο που το στιλ έγινε έντεχνο *11

Στην Πατησίων μια δύση χρυσή
ήλιε αρχηγέ μου ρεφραίν μου εσύ,
απ’ τον φεγγίτη του μπάνιου πηδάς
κι όλο κάλτσες, σλιπάκια στα πλακάκια σκορπάς.*12

Πεθύμησα τα λαϊκά τα μπλουζ
Καουμπόικες βραδιές στην Πατησίων
Τσιγάρα μπύρες όνειρα
Και σοκολάτα ΙΟΝ
Αθάνατη γενιά του Μουλέν Ρουζ *13

Εγώ εδώ θα μείνω
Πατησίων, Σταδίου, Ακαδημίας
δρόμοι που ξεπουλάμε τον γυάλινο εαυτό μας
και ξέρουμε ποιο κομμάτι μας
θα μοιραστεί στα δύο
ποιο πλακόστρωτο
θα μοιραστεί τη διαύγειά μας *14

Τα σέβη μου Μαρία ονομάζομαι
και ψάχνω κάποιον να με καταστρέψει,
να κάνει ρημαδιό την Πατησίων μου
σαν κλέφτης την παράσταση να κλέψει *15

Με την Πατησίων, κάτι με ενώνει
Κάτι με μαγεύει, κάτι με λερώνει
Σαν τα περιστέρια και την γκρίζα σκόνη
Μα ό,τι αγαπάμε, θα μας αθωώνει *16

Η Πατησίων της Γώγου

Ή η Γώγου της Πατησίων καλύτερα, μιας και η προσωπικότητας της είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την οδό. Μένοντας σε συνοικία της Πατησίων, την περπάτησε πολύ, αγάπησε, μέθυσε, κατέρρευσε εκεί. Την έκανε ποιήματα. Ευτυχώς αυτό το κομμάτι μας επέτρεψε να το δούμε, το μοιράστηκε. Αξιοκρατικά θεωρείται η “πριγκίπισσα” της Πατησίων.

Η ζωή μας είναι σουγιαδιές
σε βρωμικα αδιέξοδα
σάπια δόντια ξεθωριασμένα συνθήματα
μπάσσο βεστιάριο
μυρουδιές από κάτουρα αντισηπτικά
και χαλασμένα σπέρματα. Ξεσκισμένες αφίσσες.
Πάνω κάτω. Πάνω κάτω, η Πατησίων.
Η ζωή μας είναι η Πατησίων.

(Το ROL που δε ρυπαίνει τη θάλασσα
κι ο Μητροπάνος μπήκε στη ζωή μας
μας τον έφαγε η Δεξαμενή κι αυτόν
σαν τις ψηλόκωλες.)

Εμείς εκεί.
Μια ζωή λιγούρια ταξιδεύουμε
την ίδια διαδρομή.
Ξεφτίλα μοναξιά απελπισία. Κι ανάποδα.
Εντάξει. Δεν κλαίμε. Μεγαλώσαμε.
Μονάχα όταν βρέχει
βυζαίνουμε κρυφά το δάχτυλό μας. Και καπνίζουμε.
Η ζωή μας είναι
άσκοπα λαχανητά
σε κανονισμένες απεργίες
ρουφιάνους και περιπολικά.
Γι’ αυτό σου λέω.
Την άλλη φορά που θα μας ρίξουνε
να μην την κοπανήσουμε. Να ζυγιαστούμε.
Μην ξεπουλήσουμε φτηνά το τομάρι μας ρε.
Μη. Βρέχει. Δόσμου τσιγάρο.

 

“Η Ζωή μας είναι σουγιαδιές”, 1981

Εμένα οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά
που κάνουν τραμπάλα στις ταράτσες ετοιμόρροπων σπιτιών
Εξάρχεια Πατήσια Μεταξουργείο Μετς.
Κάνουν ό,τι λάχει.
Πλασιέ τσελεμεντέδων και εγκυκλοπαιδειών
φτιάχνουν δρόμους και ενώνουν ερήμους
διερμηνείς σε καμπαρέ της Ζήνωνος
επαγγελματίες επαναστάτες
παλιά τους στρίμωξαν και τα κατέβασαν
τώρα παίρνουν χάπια και οινόπνευμα να κοιμηθούν
αλλά βλέπουν όνειρα και δεν κοιμούνται.
Εμένα οι φίλες μου είναι σύρματα τεντωμένα
στις ταράτσες παλιών σπιτιών
Εξάρχεια Βικτώρια Κουκάκι Γκύζη.
Πάνω τους έχετε καρφώσει εκατομμύρια σιδερένια μανταλάκια
τις ενοχές σας αποφάσεις συνεδρίων δανεικά φουστάνια
σημάδια από καύτρες περίεργες ημικρανίες
απειλητικές σιωπές κολπίτιδες
ερωτεύονται ομοφυλόφιλους
τριχομονάδες καθυστέρηση
το τηλέφωνο το τηλέφωνο το τηλέφωνο
σπασμένα γυαλιά το ασθενοφόρο κανείς.
Κάνουν ό,τι λάχει.
Όλο ταξιδεύουν οι φίλοι μου
γιατί δεν τους αφήσατε σπιθαμή για σπιθαμή.
Όλοι οι φίλοι μου ζωγραφίζουνε με μαύρο χρώμα
γιατί τους ρημάξατε το κόκκινο
γράφουνε σε συνθηματική γλώσσα
γιατί η δική σας μόνο για γλύψιμο κάνει.
Οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά και σύρματα
στα χέρια σας. Στο λαιμό σας.
Οι φίλοι μου.

Νεότεροι καλλιτέχνες

◊Καλαμαράς Π., Πατησίων και Στουρνάρη γωνία, 2013

◊Τριανταφύλλου Μ., Το διαμέρισμα της οδού Πατησίων, 2006

◊Μπαμπασάκης Γ.Ι. Au revoir, σημειώσεις στη σκιά μιας συνάντησης», 1999

Κρύωνες σ’ ένα παγκάκι παιδικής χαράς.
Με ό,τι σάρκα έβρισκα στο κρύο
σε σκέπαζα.
Όταν με ξεβόλεψες στον καναπέ
χυμώντας με το σάλιο σου στους φόβους μου
ήσουν περίπτερο στην Πατησίων με φωτιά.
*17

*17 Ταξίδι αεροπορικό, απόσπασμα ποιήματος, Ν. Κουτσοδόντης

◊ Ταινία “Patision Avenue” του Θ. Νεοφωτίστου, 2018

Τέχνη του δρόμου

Που αλλού θα μπορούσε να ταιριάζει καλύτερα η περιθωριακή τέχνη του graffiti… Στα στόρια μαγαζιών, σε τοίχους δημοσίων και ιδιωτικών κτηρίων, στο Πολυτεχνείο, η τέχνη του δρόμου αφήνει το στίγμα της.

  

                  

 

   

 

 

Η πήγη τόσων και τόσων

Μπορεί να μην έγραψαν για την Πατησίων αλλά μεγάλωσαν ή έζησαν ένα μέρος της ζωής τους εκεί. Πως μπορεί όμως να μην επηρρέασαν ή επηρρεάστηκαν έστω λίγο ;

Ιάκωβος Καμπανέλλης (1921-2011), θεατρικός συγγραφέας, δημοσιογράφος και ακαδημαϊκός. Έμενε στην οδό Κύπρου 23-25, στην πλατεία Αμερικής.

Δημήτρης Γληνός (1882-1943), εκπαιδευτικός, συγγραφέας, φιλόσοφος.

Χρύσανθος Μποσταντζόγλου (Μποστ) (1918-1995) ήταν σκιτσογράφος, ζωγράφος, γελοιογράφος και θεατρικός συγγραφέας. Έμενε στην πλατεία Αμερικής και φοίτησε στο 8^ο Γυμνάσιο.

 Φώτης Κόντογλου (1896-1965) ήταν λογοτέχνης και ζωγράφος,», με συμβολή στον χώρο της βυζαντινής αγιογραφίας. Αγιογράφησε τον άμβωνα του Αγίου Λουκά Πατησίων.

Μ. Καραγάτσης (1908-1960)  συγγραφέα, σημαντικός εκπρόσωπος της «Γενιάς του ’30”. Έμενε στην οδό Σπάρτης 14, στην πλατεία Αμερικής.

Μαρία Κάλλας (1923-1977), υψίφωνος παγκοσμίου φήμης.

Άσφαλτος που αναβλύζει ιστορία

Το ανοικτό βιβλίο της ΠΕΑΝ

Στη γωνία της Πατησίων με τον πεζόδρομο της Γλάδστωνος μπορεί κανείς να δει το μνημείο σε σχήμα ανοικτού βιβλίου αφιερωμένο στην συμβολή της ΠΕΑΝ (Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζομένων Νέων) στην Αντίσταση. Στο συγκεκριμένο σημείο της οδού υπήρχε το αρχηγείο της Ναζιστικής ΕΣΠΟ (Εθνικής Σοσιαλιστικής Πατριωτικής Οργανώσεως) το οποίο η ΠΕΑΝ ανατίναξε, σκοτώνονταςν δεκάδες συνεργάτες των κατοχικών δυνάμεων και Γερμανούς αξιωματικούς. Οι ραδιοφωνικοί σταθμοί στο Λονδίνο και τη Μόσχα μιλούσαν με ενθουσιασμό για το εγχείρημα, χαρακτηρίζοντάς το ως το μεγαλύτερο σαμποτάζ στην κατεχόμενη Ευρώπη.

Το πολυτεχνείο

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου υπήρξε η μαζική λαϊκή εκδήλωση αντίδρασης στο καθεστώς της Χούντας των Συνταγματαρχών. Στις 14 Νοεμβρίου 1973 φοιτητές του Πολυτεχνείου, που βρίσκεται στην οδό Πατησίων με Στουρνάρη αποφάσισαν αποχή από τα μαθήματα,  οχυρώθηκαν μέσα στο κτίριο της σχολής  και ξεκίνησαν τη λειτουργία του ανεξάρτητου ραδιοφωνικού σταθμού του Πολυτεχνείου.

Το ξενοδοχείο απέναντι από το Πολυτεχνείο, λόγω της θέσης του, έπαιξε σημαντικό ρόλο στην εξέγερση του Νοέμβρη του 1973. Από τις πρώτες ώρες της κατάληψης άνδρες της χουντικής ασφάλειας φωτογράφιζαν τους συγκεντρωμένους για να τους φακελώσουν. Αποφάσισαν να αφαιρεθούν με προσοχή κάποιοι καθρέφτες από τις τουαλέτες του ιδρύματος για να χρησιμοποιηθούν ως αντανακλαστικά, με τη βοήθεια των ηλιακών ακτίνων για να θαμπώνουν τις φωτογραφίες.Στο ίδιο ξενοδοχείο τραβήχτηκε το πασίγνωστο φιλμ της κατάληψης, που περιλαμβάνει και την επίθεση του τανκ στην κεντρική είσοδο του Πολυτεχνείου.

Όσο περνούσε η μέρα άρχισαν να μαζεύονται ολοένα και περισσότεροι φοιτητές στο Πολυτεχνείο, αλλά και άλλοι που πληροφορήθηκαν το νέο. Η αστυνομία αποδείχθηκε ανίκανη να εμποδίσει την προσέλευση του κόσμου.

Στις 3 π.μ. της 17ης Νοεμβρίου, και ενώ οι διαπραγματεύσεις για ασφαλή αποχώρηση των φοιτητών από το χώρο του Πολυτεχνείου βρίσκονταν σε εξέλιξη, αποφασίστηκε από την κυβέρνηση η επέμβαση του στρατού και ένα από τα τρία άρματα που είχαν παραταχθεί έξω από τη σχολή, γκρέμισε την κεντρική πύλη. Κατά την είσοδο του άρματος συνθλίβονται φοιτητές που βρίσκονται πίσω από την πύλη. Οι φοιτητές που είχαν παραμείνει στο Πολυτεχνείο, μαζεύτηκαν στο κεντρικό προαύλιο, ψάλλοντας τον εθνικό ύμνο. Η πτώση της πύλης ακολουθήθηκε από την είσοδο μιας μονάδας ενόπλων στρατιωτών των ΛΟΚ που οδήγησαν τους φοιτητές έξω από το Πολυτεχνείο, μέσω της πύλης της οδού Στουρνάρη. Οι αστυνομικές δυνάμεις που περίμεναν στα δυο πεζοδρόμια της Στουρνάρη επιτέθηκαν στους φοιτητές, την έξοδο των οποίων αποφασίζουν να περιφρουρήσουν κάποιοι από τους στρατιώτες, οι οποίοι σε ορισμένες περιπτώσεις επενέβησαν και εναντίον των αστυνομικών που βιαιοπραγούσαν στους φοιτητές. Πολλοί φοιτητές βρήκαν καταφύγιο σε γειτονικές πολυκατοικίες. Ελεύθεροι σκοπευτές της αστυνομίας άνοιξαν πυρ από γειτονικές ταράτσες. Οι εκφωνητές του σταθμού του Πολυτεχνείου παρέμειναν στο πόστο τους και συνέχισαν να εκπέμπουν για 40 λεπτά μετά την έξοδο, οπότε συνελήφθησαν.

 

 

 

Mοντερνισμός & art-nouveau

Από τις αρχές του 20ου αιώνα η Πατησίων ανανεώνεται. Αποτελεί αυτή τη φορά πόλο έλξης αρχιτεκτόνων και μηχανικών που κοσμού τους δρόμους με κτίρια ιδιαίτερα από κάθε άποψη.

 

 

 

 

 

 

Σαν παλιό σινεμά

Τοίχοι που λένε ιστορίες

Το “Μινιόν”

 

Το 1934 χτίζεται το περίπτερο με την ονομασία “Μινιόν” Σε διάρκεια 20 χρόνων καταφέρνει να εξεληχθεί σε ένα από τα μεγαλύτερα πολυκαταστήματα της χώρας. Το 1980 πέφτει θύμα εμπρησμού και ουδέποτε ανέκτησε την παλιά του δόξα…

Το “Au revoir”

Οι φίλοι όταν χωρίζουν δεν λένε αντίο, λένε au revoir