Κάθε ποίημα, κάθε τραγούδι έχει ένα βιωματικό στοιχείο. Πόσα λίγα ξέρουμε για τους ποιητές και τους δημιουργούς; Μας αφήνουν άραγε ποτέ να βουτήξουμε στον ωκεανό των σκέψεων τους; Ίσως και ναι!
Ερωτικό-Ελευθερία Αρβανιτάκη
Το γνωστό ερωτικό τραγούδι αποτελεί μία από τις πρώτες επιτυχίες της ερμηνεύτριας. Οι στίχοι ανήκουν στο ομώνυμο ποίημα του Ναπολέων Λαπαθιώτη. Τραγουδώντας τους στίχους, λίγοι προσέχουν την ακροστιχίδα που σχηματίζεται από τα πρώτα γράμματα κάθε στίχους. Το όνομα ” ΚΩΣΤΑΣ ΓΚΙΚΑΣ”. To ποίημα έχει την ημερομηνία 7 Αυγούστου 1928, και το χειρόγραφο του ποιητή φέρει την φράση “Un poeme de circonstance” (μτφρ: ένα ποίημα της περίστασης). Ο Γκίκας ήταν ο μεγαλύτερος έρωτας του Λαπαθιώτη, κατά τα χρόνια του Μεσοπολέμου. Η συντηρητική κοινωνία της εποχής ήταν αδύνατο να δεχθεί την πολυδαίδαλη προσωπικότητα του Λαπαθιώτη. Ήταν άθεος, κομμουνιστής, ομοφυλόφιλος και ναρκομανής. Δεν είναι γνωστά αρκετά στοιχεία για την σχέση των δύο εραστών, παρά μόνο ότι κράτησε αρκετά χρόνια. Το ποίημα αυτό δεν δημοσιεύτηκε παρά μόνο μετά την αυτοκτονία του ποιητή.
Καημός, αλήθεια, να περνώ του έρωτα πάλι το στενό,
ώσπου να πέσει η σκοτεινιά, μια μέρα του θανάτου…
Στενό βαθύ και θλιβερό, που θα θυμάμαι για καιρό,
τι μου στοιχίζει στην καρδιά, το ξαναπέρασμά του.
Ας είναι, ωστόσο, τι ωφελεί; Γυρεύω πάντα το φιλί,
στερνό φιλί, πρώτο φιλί, και με λαχτάρα πόση!
Γυρεύω πάντα το φιλί, που μου το τάξανε πολλοί,
κι όμως δεν μπόρεσε κανείς, ποτέ, να μου το δώσει…
Ίσως μια μέρα, όταν χαθώ, γυρνώντας πάλι στο βυθό,
και με τη Νύχτα, μυστικά, γίνουμε, πάλι, ταίρι,
αυτό το ανεύρετο φιλί, που το λαχτάρησα πολύ,
σα μια παλιά της οφειλή, να μου το ξαναφέρει!
Senorita-James
Ακούγοντας ανυποψίαστος αυτό το τραγούδι, μπορεί κανείς να πει ότι είναι άκρως ερωτικό. Ο στιχουργός θα μπορούσε να απευθύνεται στην ερωτική σύντροφό του προσφωνώντας την my Senorita (=Δεσποινίς μου), λέγοντας της πόσο προσκολλημένος είναι μαζί της (I’m addicted to you). Η αλήθεια όμως απέχει κατά πολύ!!
I’ve been shot
In the wherewithals
And I don’t think I can stop
From all this hullabaloo
Mary Jane’s
On the game again
Seratonin’s all I use
I just wish it were true
Don’t treat me like a God
Treat me like a dog
I’ll come home to you, to you
To you
I’m addicted to you
You’re my love, my senorita
I’m addicted to you
Hope we’re gonna pull through
Ο καλλιτέχνης εδώ παρουσιάζει έναν ύμνο προς…. την κοκαϊνη και τον εθισμό του σε αυτήν. Εκφράσεις όπως “Senorita”, “Mary Jane” ή “Snowhite” είναι διαφορετικές προσφωνήσεις της κοκαϊνης από τους γνωρίζοντες του αντικειμένου!
Ο αγαπητός James λοιπόν δεν είναι προσκολλημένος στην Δεσποινίδα του αλλά…. εθισμένος στην κοκαϊνη! Μέσα στους στίχους του τραγουδιού υπάρχει πλήθος φράσεων που παραπέμπουν στην “αποκάλυψη” αυτή.
“I’ve been shot” (=έκανα ένεση)
“Seratonin’s all I use” (= Σεροτονίνη κυρίως χρησιμοποιώ) , παραπέμποντας στην έκλυση σεροτονίνης ως αγχολυτική ουσία κατά την χρήση των κοκαϊνοειδών
“You’re the love that makes me younger” (= είσαι η αγάπη που με κάνει νεότερο), άλλη μία παραπομπή στις ιδιότητες του ναρκωτικού. Οι χρόνιοι χρήστες μοιάζουν νεότεροι σε σχέση με την ηλικία τους, ιδιότητα που χάνεται άμεσα με την διακοπή της ουσίας.
Dance me to the end of love-Leonard Cohen
Dance me to your beauty with a burning violin
Dance me through the panic till I’m gathered safely in
Lift me like an olive branch and be my homeward dove
Dance me to the end of love
Dance me to the end of love
Oh, let me see your beauty when the witnesses are gone
Let me feel you moving like they do in Babylon
Show me slowly what I only know the limits of
Dance me to the end of love
Dance me to the wedding now, dance me on and on
Dance me very tenderly and dance me very long
We’re both of us beneath our love, we’re both of us above
Dance me to the end of love
Dance me to the children who are asking to be born
Dance me through the curtains that our kisses have outworn
Raise a tent of shelter now, though every thread is torn
Dance me to the end of love
Dance me to your beauty with a burning violin
Dance me through the panic till I’m gathered safely in
Touch me with your naked hand or touch me with your glove
Dance me to the end of love
Για τους ρομαντικούς της παρέας… η απογοήτευση έρχεται!! Το πασίγνωστο βάλς του Cohen δεν αποτελεί ύμνο της αγάπης όπως πολλοί νομίζουν… Ο καλλιτέχνης αναφέρει ότι έμπνευση του ήταν το “Ολοκαύτωμα”. Είναι γνωστό από αναφορές της εποχής πως σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης, δίπλα από τους κλίβανους αποτέφρωσης γνωστούς ως κρεματόρια, ένα κουαρτέτο εγχόρδων εκβιάστηκε για να παίζει κλασική μουσική όση ώρα διαδραματιζόταν η αποτέφρωση για να καλύπτει τα ουρλιαχτά της διπλανής αίθουσας. Όλοι γνωρίζοντας τι συμβαίνει άκουγαν ανάμεικτους ήχους κραυγών και κλασικής μουσικής, γνωρίζοντας την τύχη που περίμενε σε λίγα λεπτά αναπόφευκτα και τους ίδιους.
Dance me to your beauty with a burning violin. Οι στίχοι προτρέπουν τον ακροατή να χορέψει με την ομορφιά, παρέα με ένα φλεγόμενο βιολί. Το φλεγόμενο αυτό βιολί παραπέμπει στην μουσική των εγχόρδων που έπαιζαν την ώρα εκείνη της καύσης.
Oh, let me see your beauty when the witnesses are gone. Το έγκλημα του Ολοκαυτώματος για χρόνια είχε αποσιωπηθεί παρά το πλήθος των ατόμων που μπορούσαν να καταθέσουν σαν μάρτυρες. Τα κρεματόρια ως και σήμερα προκαλούν ανατριχίλα στον επισκέπτη.
Dance me to the children who are asking to be born. Οι αμέτρητες ζωές που χάθηκαν πήραν μαζί και τα όνειρα τους, όνειρα για οικογένεια, για ζωή.
Ο ίδιος ο Cohen σε συνέντευξη του για την ερμηνεία των στίχων του τραγουδιού αναφέρει πως ήθελε να αποτυπώσει έτσι την σημασία της ομορφιάς ως ολοκλήρωση της ζωής, το τέλος της ίδιας της ύπαρξης και το ίδιο το πάθος που υπάρχει στην πράξη αυτή.
Ζητάτε να σας πω-Αττίκ
Ο ταλαντούχος Αττίκ (καλλιτεχνικό όνομα του Κλέων Τριανταφύλλου ) τραγουδάσε στην ξακουστή “Μάντρα” την δεκαετία του ’30 μαζί με πλήθος καλλιτεχνών σε μία πρωτόγνωρη σκηνή για τα αθηναϊκά δεδομένα. Στην ερωτική του ζωή στάθηκε αρκετά άτυχος. Η πρώτη του γυναίκα πέθανε λίγους μήνες μετά το θάνατο του παιδιού τους. Ερωτεύτηκε ξανά όμως μετά από αυτό το γεγονός την Μαρίκα Φιλιππίδου, μία νεαρή ηθοποιό. Το ερωτευμένο ζευγάρι ήταν γνωστό στην κοσμική Αθήνα. Ο Αττίκ της αφιέρωνε το αγαπημένο της τραγούδι επί σκηνής το “είδα μάτια”. Παρά την μεγάλη αγάπη του καλλιτέχνη προς την ηθοποιό, τον αφήνει για γόνο μεγάλης οικογένειας, τον Σταμάτη Μερκούρη, πατέρα της Μελίνας Μερκούρη. Ο Αττίκ είναι απαρηγόρητος. Ένα βράδυ, το ζευγάρι δεν διστάζει να παρουσιαστεί στην “Μάντρα” και να καθίσει σε μπροστινό τραπέζι για να παρακολουθήσει τον Αττίκ ανάμεσα σε άλλους να τραγουδήσει. Ο Αττίκ βγαίνει στην σκηνή, και το κοινό που γνωρίζει όλη την μεταξύ τους ιστορία, προκαλεί φωνάζοντας στον Αττίκ να τραγουδήσει το “είδα μάτια”, το αγαπημένο τους τραγούδι. Βαθιά συγκινημένος αποχωρεί από την σκηνή. Το κοινό μένει έκπληκτο και δεν γνωρίζει αν θα ξαναβγεί στην σκηνή. Ο Αττίκ επιστρέφει σε 10 λεπτά και παίζει το τραγούδι που έγραψε στον χρόνο αυτό. Το αποτέλεσμα; Μοναδικό…
Ζητάτε να σας πω
τον πρώτο μου σκοπό
τα περασμένα μου γινάτια
ζητάτε “είδα μάτια”
με σκίζετε κομμάτια
Σε μια παλιά πληγή
που ακόμα αιμορραγεί
μη μου γυρνάτε το μαχαίρι
αφού ο καθένας ξέρει
τι πόνο θα μου φέρει
Είναι πολύ σκληρό
να σου ζητούν να τραγουδήσεις
έναν παλιό σκοπό
που προσπαθείς να λησμονήσεις
Στο γλέντι σας αυτό
δε θα’ τανε σωστό
αντί για άλλο πιοτό
να πιω εγώ φαρμάκι
μ’ ένα τέτοιο τραγουδάκι
Γελάτε ειρωνικά
και λέτε μυστικά
ίσως με κάποια καταφρόνια
μια και περάσαν χρόνια
εσύ τι κλαις αιώνια
Γιατί βαρυγκωμείς
δεν είδαμε και μεις
μια ομορφιά σ’ αυτή τη ζήση
δεν πήραμε απ’ τη φύση
καρδιά για ν’ αγαπήσει
Αχ, δεν είν’ οι καρδιές
όλες το ίδιο καμωμένες
ούτε κι οι ομορφιές
στον κόσμο δίκαια μοιρασμένες
Και μες στη συντροφιά
σε κάθε ρουφηξιά
ξεχνώ μιαν ομορφιά
που γέμιζε μεράκι
το παλιό μου τραγουδάκι.
To be continued…
