Vincent Van Gogh, Wheat field with crows, 1890

Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πάντα με σιγουριά ποιό ήταν το τελευταίο έργο ενός καλλιτέχνη. Για μερικούς όμως καλλιτέχνες μπορούμε να υποθέσουμε γνωρίζοντας εκ των υστέρων το τέλος τους…

Όπως ο πίνακας του Van Gogh, Wheat field with crows. Το έργο αυτό χρησιμοποιεί τους διπλούς τετράγωνους καμβάδες που ο Van Gogh χρησιμοποίησε αποκλειστικά στις τελευταίες εβδομάδες της ζωής του. Ο πίνακας είναι εξαιρετικά δραματικός, μεταδίδοντας έντονα συναισθήματα και είναι ένα από τα πιο σκιώδη αλλά και σημαντικά έργα του. Ο σκούρος συννεφιασμένος ουρανός που γεμίζει με κοράκια και το αποκομμένο μονοπάτι μοιάζει να δείχνει επικίνδυνα προς το τέλος του καλλιτέχνη. Τα συναισθήματα αυτά που μεταδίδει είναι δηλωτικά της ψυχικής κατάστασης του ζωγράφου τις τελευταίες αυτές μέρες πριν το θάνατό του. “They are vast stretches of wheat under troubled skies, and I did not have to go out of my way very much in order to try to express sadness and extreme loneliness…. I’m fairly sure that these canvases will tell you what I cannot say in words, that is, how healthy and invigorating I find the countryside.” (“Είναι τεράστιες εκτάσεις σιταριού κάτω από προβληματικούς ουρανούς και δεν έπρεπε να πάω πολύ μακριά για να προσπαθήσω να εκφράσω τη θλίψη και την ακραία μοναξιά που νιώθω…. Είμαι αρκετά σίγουρος ότι αυτούς τους καμβάδες θα σας πω αυτό που δεν μπορώ να πω με λόγια, δηλαδή πόσο υγιή και αναζωογονητική βρίσκω την ύπαιθρο.”) Από γράμμα του Vincent στον αδερφό του Theo.

 

Vincent Van Gogh, Tree Roots, 1890

Ωστόσο, είναι πιο πιθανό το τελευταίο έργο του να ήταν το Tree Roots, που ζωγράφισε στο Auvers-sur-Oise, στη Γαλλία, αμέσως μόλις έφυγε από το άσυλο Saint-Rémy. Το μέρος αυτό απεικονίζεται και στην σειρά έργων με χωράφια από στάχυα και είναι αυτό που επέλεξε να κάνει και την τελευταία επιτυχημένη του αυτοκτονία.

 

Frida Kahlo, Viva la vida, 1954

Η Viva la vida είναι το τελευταίο έργο της Μεξικανής καλλιτέχνιδoς Frida Kahlo. Τo ολοκλήρωσε οκτώ ημέρες πριν πεθάνει στις 13 Ιουλίου 1954, σε ηλικία 47 ετών. Ο πίνακας είναι μια νεκρή φύση με καρπούζια, ένα φρούτο που είναι δημοφιλές σύμβολο στη Μεξικάνικη μέρα των νεκρών (Dia de los Muertos). Τα καρπούζια είναι, επίσης, συχνό στοιχείο στη μεξικανική τέχνη. Το Viva La Vida σημαίνει “long live life” στα Ισπανικά.

 

Gustav Klimt, The Bride, 1918

Ο Gustav Klimt δεν τελείωσε ποτέ τον τελευταίο του πίνακα με τίτλο The Bride (1917/1918), αλλά αυτό το ατελείωτο έργο μας δίνει μια συναρπαστική εικόνα για την τεχνική του καλλιτέχνη καθώς και τις εσωτερικές του επιθυμίες. Ο πίνακας απεικονίζει γυμνές γυναίκες, επειδή ο Klimt πέθανε προτού να μπορέσει να τις ντύσει, αλλά το γεγονός ότι ζωγράφισε πρώτα τα μοντέλα του γυμνά πριν τα ντύσει με ρούχα αποκαλύπτει τη σεξουαλική εμμονή που βρισκόταν κάτω από την επιφάνεια των έργων του Klimt.

 

Claude Monet, Grandes Décorations, 1920-1926

 

Οι Grandes Décorations (1920/26) είναι μια συλλογή έργων και τοιχογραφιών που αποτελούν τα τελευταία έργα του Claude Monet. Παρουσιάζουν τα αγαπημένα του νούφαρα που τα ζωγράφισε όταν η όραση και η υγεία του άρχισαν να εκπίπτουν. Καθώς η όρασή του επιδεινώθηκε λόγω καταρράκτη, τα έργα του μετατράπηκαν από φρέσκα, φωτεινά χρώματα σε θολά οράματα από βαριά καφέ και κόκκινα. Έγραψε σε επιστολές σε φίλους, πως τα χρώματα γίνονται βαρετά και ήταν δύσκολο να τα ξεχωρίσεις και πώς έπρεπε να επισημάνει τους σωλήνες κάθε χρώματος. Ο Monet διευκρίνισε ότι, όταν πέθανε, ήθελε να ταφεί σαν «ένας ντόπιος», προσθέτοντας: «Πάνω απ’όλα,  να θυμάσαι ότι δεν θέλω ούτε λουλούδια ούτε στεφάνια .. Αυτά είναι μάταια τιμητικά … Θα ήταν ανίερο να λεηλατήσω τα λουλούδια του κήπου μου για μια τέτοια περίσταση. “

 

Αποχαιρετιστήρια χρώματα των δειλινών.
Καιρός να ετοιμάσεις
τις τρεις βαλίτσες
— τα βιβλία, τα χαρτιά, τα πουκάμισα —
και μην ξεχάσεις εκείνο το ρόδινο φόρεμα
που τόσο σου πήγαινε
παρ’ ότι το χειμώνα δε θα το φορέσεις.
Εγώ,τις λίγες μέρες που μας μένουν ακόμη,
θα ξανακοιτάξω τούς στίχους που έγραψα Ιούλιο κι Αύγουστο
αν και φοβάμαι πως τίποτα δεν πρόσθεσα,
μάλλον πως έχω αφαιρέσει πολλά,
καθώς ανάμεσα τους διαφαίνεται
η σκοτεινή υποψία πως αυτό το καλοκαίρι
με τα τζιτζίκια του, τα δέντρα του, τη θάλασσά του,
με τα σφυρίγματα των πλοίων του στα ένδοξα λιογέρματα,
με τις βαρκάδες του στο φεγγαρόφωτο
κάτω απ’ τα μπαλκονάκια
και με την υποκριτική ευσπλαχνία του, θα ‘ναι το τελευταίο.

Γιάννης Ρίτσος, Το τελευταίο καλοκαίρι, Καρλόβασι, 3.IX.89