Edvard Munch, The Kiss 1897, Munch-Museet Oslo
Χαρὰ χαρά.
Δὲ μᾶς νοιάζει
τί θ᾿ ἀφήσει τὸ φιλί μας
μέσα στὸ χρόνο καὶ στὸ τραγούδι.
Ἀγγίξαμε
τὸ μέγα ἄσκοπο
ποὺ δὲ ζητᾷ τὸ σκοπό του.
Ὁ Θεὸς
πραγματοποιεῖ τὸν ἑαυτό του
στὸ φιλί μας.
Περήφανοι ἐκτελοῦμε
τὴν ἐντολὴ τοῦ ἀπείρου.
Γιάννης Ρίτσος, Εαρινή Συμφωνία XVI
Το φιλί, η απόλυτη έκφραση του έρωτα, μπορεί να δώσει δύναμη, χαρά, ακόμα και… ζωή, όπως στο μύθο του Πυγμαλίωνα και της Γαλάτειας. Ο Πυγμαλίωνας, ένας διάσημος γλύπτης, αφοσιωμένος μόνο στη δουλειά του, δεν είχε ενδιαφερόν για τις γυναίκες. Κάποια νύχτα παρουσιάστηκε στον ύπνο του η θεά Αφροδίτη. Θαμπωμένος από την ομορφιά της σμίλεψε ένα άγαλμα που όμοιο του δεν ξανάγινε. Σύμφωνα με το μύθο, ερωτεύτηκε παράφορα το άγαλμα, του μίλαγε και του προσέφερε λουλούδια. Δεν άντεχε όμως άλλο κι αποφάσισε να ζητήσει τη βοήθεια της θεάς. Κατά τη διάρκεια των Αφροδισίων, έκανε μία προσφορά στη θεά ικετεύοντάς την να ζωντανέψει το άγαλμα. Η Αφροδίτη συγκινήθηκε από την παράκληση του γλύπτη και μεταμόρφωσε το άγαλμα στην πιο ιδανική γυναίκα. Και την ονόμασε Γαλάτεια…
Jean-Léon Gérôme, Pygmalion and Galatea 1890, New York’s Metropolitan Museum
Καθόμαστε αμίλητοι —θυμήσου, κοπελιά μου—ερόδιζες από ντροπή —αλήθεια ’ναι ή ψέμα;—κι άφηνες το κεφάλι σου να σιγογείρει χάμου όταν το βλέμμα σου έσμιξε με το δικό μου βλέμμα.Σου ζήτησα ο άμοιρος ένα φιλί μονάχα·εσύ μου το αρνήθηκες με τη γλυκιά φωνή σου κι έγειρες το κεφάλι σου —να το θυμάσαι τάχα;—μα γω το «ναι» εδιάβασα στα μάτια, τη μορφή σου.Σ’ αγκάλιασα, σε φίλησα, χωρίς να σε ρωτήσω· εσύ φαινόσουν, πονηρή, πως ήσουν θυμωμένη και να ξεφύγεις ήθελες… μα όχι να σ’ αφήσω ·εγλίστρισες και μου ’φυγες… είσ’ όμως φιλημένη.Κώστας Καρυωτάκης, Φιλημένη, Εφηβικοί Στίχοι 1913-16 |
René Magritte, The Lovers, 1928, Museum of Modern Art (MoMA), New York City
Μυστηριακά, οι δύο εραστές του René Magritte φιλιούνται έχοντας καλυμμένα τα πρόσωπα τους χωρίς να χάνουν τίποτα από την οικειότητα της στιγμής. Το σουρεαλιστικό αυτό αριστούργημα έχει δεχθεί πολλές ερμηνείες και αναλύσεις αλλά όπως λέει και ο ίδιος ο καλλιτέχνης: “…όταν κάποιος βλέπει τους πίνακες μου ρωτάει 《τι σημαίνει;》. Δεν σημαίνει τίποτα, γιατί και το μυστήριο δεν σημαίνει τίποτα. Είναι άγνωστο.”
Δεν τραγουδώ παρά γιατί μ’ αγάπησες
στα περασμένα χρόνια.
Και σε ήλιο, σε καλοκαιριού προμάντεμα
και σε βροχή, σε χιόνια,
δεν τραγουδώ παρά γιατί μ’ αγάπησες.
Μόνο γιατί με κράτησες στα χέρια σου
μια νύχτα και με φίλησες στο στόμα,
μόνο γι’ αυτό είμαι ωραία σαν κρίνο ολάνοιχτο
κ’ έχω ένα ρίγος στην ψυχή μου ακόμα,
μόνο γιατί με κράτησες στα χέρια σου.
Μαρία Πολυδούρη, “Μόνο γιατί μ’ ἀγάπησες”
Οἱ τρίλιες πού σβήνουν 1928
Η Πολυδούρη κυκλοφορεί την πρώτη συλλογή της Οἱ τρίλιες πού σβήνουν την ίδια χρονιά που ο πρώην εραστής της Καρυωτάκης αυτοκτονεί… Η ποιήτρια αναφέρεται συνέχεια στην αγάπη εκείνου προς αυτή και τονίζει πως έδωσε νόημα και δικαίωσε τη ζωή της. Μάλιστα εκείνος δεν ζει πια, όποτε θα μπορούσαμε να πούμε ότι το ποιημά της αποτελεί μια μεταθάνατον ερωτική εξομολόγηση…Το φιλί του αποτελεί μια ζωντανή ανάμνηση της αγάπης τους…
Man Ray, Rayograph (The Kiss) 1922, Museum of Modern Art (MoMA), New York City, NY, US
Μια ιδιαίτερη απεικόνιση φιλιού είναι αυτή του Man Ray. Ο Man Ray ήταν ένας καλλιτέχνης που έγινε γνωστός για τις Ραιη-γραφίες (rayographies) φωτογραφίες που παράγονται τοποθετώντας αντικείμενα πάνω σε μια φωτοευαίσθητη επιφάνεια και στη συνέχεια έκθεσή τους σε φως. Η τεχνική αυτή στην πραγματικότητα ήταν ήδη γνωστή, ωστόσο ο Man Ray την υιοθέτησε για αμιγώς καλλιτεχνικούς σκοπούς. Για να δημιουργήσει την συγκεκριμένη εικόνα, μετέφερε την απεικόνιση αρχικά των χεριών στο φωτογραφικό χαρτί και μετά των κεφαλιών που φιλιούνται (το δικό του και της τότε αγαπημένης του, Kiki de Montparnasse).
– Arms, take your last embrace! and, lips, O you
The doors of breath, seal with a righteous kiss
A dateless bargain to engrossing death!
Come, bitter conduct, come, unsavoury guide!
Thou desperate pilot, now at once run on
The dashing rocks thy sea-sick weary bark!
Here’s to my love!
[Drinks]
– O true apothecary!
Thy drugs are quick. Thus with a kiss I die
William Shakespeare, Romeo and Juliet 1595
