Ανεβαίνοντας στον Εθνικό Δρυμό της Πάρνηθας αντικρίζουμε σήμερα το εγκαταλελειμένο πια κτίριο του Σανατορίου της περιοχής. Το Σανατόριο της Πάρνηθας ξεκίνησε την λειτουργία του το 1916 υπό την φροντίδα του νοσοκομείου ”Ευαγγελισμός”.
Σκοπός της δημιουργίας του ήταν η φιλοξένηση και παράλληλα νοσηλεία των ασθενών με φυματίωση της εποχής.
Κατά την περίοδο της λειτουργίας του κτιρίου ως σανατόριο (1916-1960) δέχθηκε πλήθος φυματικών λόγω της ευνοϊκής θέσης του στο βουνό της Πάρνηθας που πρόσφερε ψυχική και σωματική ευεξία στους νοσούντες.
Αποτελείται από 5 διαφορετικά επίπεδα, ένα υπερηψωμένο υπόγειο και μεγάλο προαύλιο χώρο.
Μετά την ανακάλυψη της πενικιλλίνης, η ύπαρξη των σανατορίων αρχίζει να φθίνει, όπως και συνέβη στο σανατόριο της Πάρνηθας. Στην συνέχεια θα μετατραπεί σε ξενοδοχείο και σχολή τουριστικών επαγγελματων, με λειτουργία περίπου 20 ετών και έπειτα θα κλείσει και θα εγκαταλειφθεί.
Σήμερα το κτίριο παραμένει στο έλεος των καιρικών φαινομένων και του ανθρώπινου βανδαλισμού μιας και μεγάλο μέρος του έχει καταρρεύσει, όπως φαίνεται από τις φωτογραφίες.
Για τους περαστικούς της περιοχής αποτελεί μια ιδιάζουσα εικόνα η επιβλητική του παρουσία που κρατάει ακόμα και τώρα.
Από το 1999 και μέχρι σήμερα το κτήριο θεωρείται ακατάλληλο για επίσκεψη, παρόλα αυτα ανέκαθεν προσέλκυε το ενδιαφέρον.
Οι κύριες είσοδοι του κτίσματος και τα παράθυρα του 1ου ορόφου έχουν χτιστεί έτσι ώστε να αποτρέπουν την πρόσβαση των ανθρώπων εντός του, μιας και στο παρελθόν είχε χρησιμοποιηθεί για θρησκευτικές τελετές.
Μεταξύ των νοσηλευόμενων στο Σανατόριο ήταν και ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος. Κατά την διάρκεια της 6μηνης νοσηλείας του στο κτίριο το 1937, ο βραβευμένος ποιητής κατάφερε να ολοκληρώση 3 από τα πιο γνωστά του ποιήματα, το “Όνειρο καλοκαιρινού μεσημεριού”, την “Εαρινή Συμφωνία” και το “Μια πυγολαμπίδα φωτίζει τη νύχτα”.
Κοιμηθήκαμε την ώρα που δε νυστάζαμε. Φάγαμε την ώρα που δεν
πεινούσαμε.
Μετρούσαμε τις ώρες μας με το ρολογάκι του χεριού που μας
χαρίσαν στη γιορτή μας, ξεχνώντας το ρολόι του κήπου που ‘δειχνε
καλοκαίρι.
*1
Εις μνήμην των θυμάτων του σανατορίου της Πάρνηθας, ο γλύπτης Σπυρίδων Ντασιώτης κατασκευάζει το 2012 στον χώρο απέναντι από το σανατόριο το “Πάρκο των Ψυχών”.
Πρόκειται για μια συλλογή από γλυπτά φτιαγμένα από ξύλο που σκοπό έχουν να υπενθυμίζουν όλες αυτές τις δυσκολίες και τα εμπόδια που καλούνταν να αντιμετωπίσουν τα θύματα της φυματίωσης.
Θέλοντας να δώσει μία επιπλέον μομφή στον ανθρώπινο παράγοντα, δημιούργησε τα γλυπτά αυτά από καμμένους κορμούς δέντρων της περιοχής του σανατορίου, μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 2009 στην Πάρνηθα.
Σε συνέντευξη που έχει παραχωρήσει ο γλύπτης για το έργο του μεταξύ άλλων αναφέρει:
“Πρόκειται για τα δέντρα κάτω από τα οποία, ξαπόσταιναν οι ασθενείς, από τα οποία έπαιρναν οξυγόνο, ήταν αυτά , που χάζευαν από τα παράθυρα των σκοτεινών τους δωματίων. Άρα αυτά τα δέντρα, κρατούν μέσα τους στιγμές των ανθρώπων που έζησαν εκεί. ”
Τα γλυπτά απεικονίζουν όλα αυτά τα συναισθήματα που βίωναν οι τρόφιμοι του σανατορίου κατά την περίοδο του εγκλεισμού τους, μακριά από τις οικογένειες τους.
Ανάμεσα τους βρίσκεται το γλυπτό μιας εγκύου που συμβολίζει την μητρότητα και της αρχής της ζωής, έναν άνθρωπο να συλλογίζεται, έναν άλλον να προσεύχεται, ένας να ανυψώνει τα χέρια στον ουρανό ζητώντας έλεος. Ο επισκέπτης βλέπει επίσης ένα ζευγάρι αγκαλιασμένο, σύμβολο αγάπης, ένα παράθυρο που δείχνει της ελπίδα της εξόδου, μια μητέρα να συλλογίζεται το παιδί που έχει αφήσει μακριά, ξύλινο ομοίωμα αυτιού που υποδηλώνει την αγωνία μιας καλής είδησης….
Κανένας δεν ξέρει τίποτα για μας όταν μιλάμε σιγά στ’ αυτί μιας
πεταλούδας.
Κανένας δεν θυμάται πως μίλησε με την αυγή τότε που τα λουλούδια
ξέραν τη φωνή του και τα πουλιά κρατούσανε σημαίες και σάλπιγγες και
πέρναγαν σαν μολυβένια στρατιωτάκια στο δρόμο της πρωινής αχτίνας.
Εμείς κάτι θυμόμαστε όταν ανοίγει τα παράθυρα η άνοιξη και τινάζει
τα σεντόνια του ύπνου μες στο φως.
*2
*1,2 Αποσπάσματα από το ποίημα “Όνειρο καλοκαιρινού μεσημεριού”, Γιάννης Ρίτσος
