Leonardo Da Vinci, David, 1504, Galeria dell’Academia

Να έχεις μια πόλη τόσο όμορφη που οι τουρίστες δεν το αντέχουν πρέπει να είναι μεγάλο πρόβλημα. Το πρόσωπικο του νοσοκομείου Santa Maria Nuova στη Φλωρεντία έρχεται αντιμέτωπο κάθε χρόνο με περιστατικά τουριστών που εμφανίζουν συμπτώματα ζάλης, ταχυκαρδίας εως και οξέως ψυχωσικού επεισοδίου στην θέα του αγάλματος του Δαβίδ, του Duomo ή των άλλων αριστουργημάτων της πανέμορφης πόλης της Τοσκάνης.

 

Piazzale Michelangelo, Φλωρεντία

Το σύνδρομο Stendhal  ή σύνδρομο της Φλωρεντίας είναι μια ψυχοσωματική ασθένεια που προκαλεί ταχυκαρδία, ζάλη, λιποθυμία, σύγχυση, ακόμη και παραισθήσεις, όταν ένα άτομο εκτίθεται στην τέχνη, συνήθως όταν η τέχνη είναι ιδιαίτερα όμορφη ή όταν υπάρχουν πολλά έργα τέχνης εκτεθειμένα σε έναν ενιαίο χώρο. Ο όρος επίσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει μια παρόμοια αντίδραση και σε άλλες περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα όταν κάποιος έρχεται αντιμέτωπος με την απέραντη ομορφιά του φυσικού κόσμου.

Η ασθένεια αυτή ονομάστηκε από τον γνωστό Γάλλο συγγραφέα του 19ου αιώνα Stendhal (Σταντάλ, ψευδώνυμο του Marie-Henri Beyle) που περιέγραψε την εμπειρία του, καθώς βίωσε το φαινόμενο αυτό κατά την επίσκεψη του στην Φλωρεντία το 1817, στο βιβλίο του “Naples and Florence: A Journey from Milan to Reggio”.

 

I was in a sort of ecstasy, from the idea of being in Florence, close to the great men whose tombs I had seen. Absorbed in the contemplation of sublime beauty… I reached the point where one encounters celestial sensations… Everything spoke so vividly to my soul. Ah, if I could only forget. I had palpitations of the heart, what in Berlin they call ‘nerves’. Life was drained from me. I walked with the fear of falling.

Βρισκόμουν σε μια κατάσταση έκστασης, στην ιδέα ότι βρισκόμουν στην Φλωρεντία, κοντά σε σπουδαίους άνδρες των οποίων τους τάφους είχα δει. Απορροφημένος από την ενατένιση της τόσης ομορφιάς… έφτασα σε ένα σημείο  που κανείς συναντά τις ουράνιες αισθήσεις… Όλα μιλούσαν τόσο ζωντανά στην ψυχή μου. Αχ, αν μπορούσα να ξεχάσω. Είχα φτερουγίσματα στην καρδιά, αυτό που στο Βερολίνο λένε “νεύρα”. Η ζωή έφευγε από μέσα μου. Περπατούσα με την αίσθηση ότι θα πέσω.

Αν και υπάρχουν πολλές περιγραφές ανθρώπων που παθαίνουν ζάλη και λιποθυμία, απολαμβάνοντας παράλληλα την τέχνη της Φλωρεντίας, ιδίως στο Uffizi, που χρονολογείται από τις αρχές του 19ου αιώνα και μετά, το σύνδρομο πήρε το όνομά του, όταν είχε περιγραφεί από την Ιταλίδα ψυχίατρο Graziella Magherini , η οποία παρατήρησε και περιέγραψε περισσότερες από 100 παρόμοιες περιπτώσεις μεταξύ των τουριστών και των επισκεπτών στη Φλωρεντία. O τυπικός παθών είναι νέος ηλικίας 26 εως 40 ετών ευαίσθητος και δημιουργικός που σπάνια εγκαταλείπει το σπίτι του και ταξιδεύει μόνος ή σε ζευγάρι. Η Δρ Magnerini υποστηρίζει ότι είναι αποτέλεσμα αποδιοργάνωσης του βιολογικού κύκλου λόγω υπερατλαντικών μετακινήσεων, το άγχος του ταξιδιού και το σοκ της υπερβολικής αίσθησης που προκαλεί η επαφή με το παρελθόν, καθώς και ο φόβος του θανάτου. Έργα τέχνης που δημιουργούν ιδιαίτερη ταραχή είναι ο Δαβίδ του Leonardo Da Vinci (Galleria dell’Academia, Φλωρεντία), o Βάκχος του Caravaggio (Museo degli Uffizi, Φλωρεντία) και οι ομόκεντροι κύκλοι της Duomo Cupola.

 

 

Αίθουσα του Μουσείου Uffizi, Φλωρεντία

Caravaggio, Bacco, 1596

Πριν από δέκα χρόνια μια ομάδα ψυχιάτρων σε Κέντρο Ψυχικής Υγείας στην Ιερουσαλήμ ανέφερε μια οξεία ψυχωτική κατάσταση, παρόμοια με το σύνδρομο Stendhal, που ονομάζεται σύνδρομο της Ιερουσαλήμ. Η Ιερουσαλήμ είναι μια πόλη που θεωρείται ιερή, και ιστορική από τους υποστηρικτές τριών θρησκειών του κόσμου. Αναφέρονται περίπου 100 ασθενείς κατ’ έτος, εκ των οποίων κάποιοι απαιτούν εισαγωγή. Οι επιστήμονες εντόπισαν τρεις τύπους ασθενών, συνήθως, με προϋπάρχοντα προβλήματα:  παθολογική ταύτιση με ένα χαρακτήρα ή μια ιδέα, άτομα με οριακές διαταραχές της προσωπικότητας, και φυσιολογικά άτομα που βιώνουν ένα ψυχωτικό επεισόδιο.

 

Ιερουσαλήμ, Τελετή αφής Αγίου φωτός

Το Stendhal Syndrome δεν κατατάσσεται ακόμα στον κατάλογο του American Psychiatric Association’s DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders). Οι ψυχίατροι όμως, έχουν αναφέρει το σύνδρομο στο ιατρικά περιοδικά και συμβουλεύουν τους τουρίστες να παίρνουν μερικές ανάσες πριν επισκεφτούν τα μουσεία της Ιταλίας και τα καταπληκτικά αριστουργήματα που εκτίθενται σε αυτά.

 

Filippo Brunelleschi, Santa Maria del Fiore, Φλωρεντία